Samochód, muzyka, związek. Jak jedna karta uruchomiła kilkadziesiąt dróg myślenia?
Samochód. Muzyka. Związek.
Trzy słowa, które na pierwszy rzut oka niewiele łączy. Umieściłam je na jednej z kart „Triplety matematyczne” i zadałam uczestnikom Wakacyjnej Dawki Kreatywnego Myślenia proste pytanie:
Jakie pojęcie matematyczne łączy te trzy wyrazy?
Autorska odpowiedź brzmiała: trójkąt.
W samochodzie znajduje się trójkąt ostrzegawczy. Trójkąt jest instrumentem muzycznym. A związek może czasem zamienić się w trójkąt miłosny. Nieprzypadkowo karta pochodzi z dodatkowego zestawu nazywanego przeze mnie 18+.
Jednak odpowiedź przewidziana przeze mnie jako autorkę okazała się tylko jedną z wielu możliwości. I właśnie to, co wydarzyło się w komentarzach, najlepiej pokazuje wartość Tripletów.
Odpowiedź nie pojawiła się od razu
Trójkąt odnalazły między innymi Natalia Glinka i Justyna Bober.
Natalia uzasadniła:
„Samochód: trójkąt ostrzegawczy, muzyka: trójkąt jako instrument, związek: trójkąt miłosny”.
Justyna najpierw rozważała relację, zależność, tor, napęd i silnik. Dopiero później wróciła do zagadki:
„A może jednak trójkąt. Ten, który w samochodzie jest obowiązkowym wyposażeniem, trójkąt jako instrument i trójkąt miłosny”.
Ten powrót do zadania jest niezwykle ważny. Pokazuje, że kreatywne myślenie nie zawsze polega na natychmiastowym olśnieniu. Czasami wymaga pozostania z problemem, sprawdzania kolejnych hipotez i gotowości do zmiany kierunku.
Jedna karta, wiele strategii myślenia
Komentarze nie były jedynie listą przypadkowych skojarzeń. Uczestnicy korzystali z różnych strategii poznawczych, choć prawdopodobnie nie nazywali ich w ten sposób.
Szukanie wspólnego słowa
Część osób próbowała znaleźć pojęcie występujące naturalnie w każdym z trzech kontekstów.
Grażyna Janiczuk zaproponowała drogę:
„Samochód pokonuje pewną drogę. Związek to wspólna droga. Muzyka – droga, czyli ścieżka muzyczna”.
Renata Gąska wskazała klucz:
„Klucz do auta, klucz wiolinowy, klucz do udanego związku”.
Asia Kiedrowska wybrała koło:
„Koło samochodowe, koło kwintowe, w związku – w kółko to samo”.
Każda z tych odpowiedzi opiera się na innym znaczeniu tego samego wyrazu. To ćwiczenie polisemicznemu myśleniu: dostrzeganiu, że jedno słowo może funkcjonować w wielu obszarach i tworzyć pomost pomiędzy odległymi pojęciami.
Poszukiwanie wspólnej struktury
Inne osoby nie szukały konkretnego przedmiotu, ale relacji lub zasady organizującej wszystkie trzy hasła.
Ramona Wiora wybrała relację i układ:
„W samochodzie relacja między prędkością i przejechaną drogą, w muzyce relacja między dźwiękami, a związek to relacja między dwojgiem ludzi”.
Joanna Sroka również zaproponowała układ:
„W samochodzie – układ kierowniczy, hamulcowy; w muzyce – układ kompozycyjny utworu; w związku – dwoje ludzi tworzy stały układ”.
Katarzyna Urszula Lipka dostrzegła zależność:
„Samochód zależy od paliwa, prędkości, czasu. Muzyka zależy od częstotliwości, rytmu, amplitudy. Związek zależy od dwóch stron, ich cech i interakcji”.
Te odpowiedzi przenoszą zadanie na wyższy poziom abstrakcji. Uczestnicy przestają szukać rzeczy, a zaczynają analizować mechanizmy i zależności.
Gdy myślenie skręca w nieoczywistą stronę
Najciekawsze odpowiedzi często pojawiały się tam, gdzie uczestnicy pozwalali sobie odejść od pierwszego, najbardziej prawdopodobnego rozwiązania.
Agnieszka Bondyra-Proć zaproponowała wektor:
„Samochód ma kierunek i zwrot, muzyka ma kierunek melodii, dynamikę i rozwija się w czasie, a związek powinien mieć wspólny kierunek”.
Dorota Sokołowska wybrała skalę:
„W muzyce to skala dźwiękowa. W samochodzie podświetlana skala na obrotomierzu lub prędkościomierzu. W relacji określa jej wielkość lub stopień zażyłości”.
Hanna Zagrodnik dostrzegła grupę:
„Grupa samochodowa oznacza koncern lub zrzeszenie marek. Grupa muzyczna to zespół, a związek można rozumieć jako zrzeszenie osób lub organizacji”.
Maria Dudzik połączyła hasła z nieskończonością:
„Samochód jedzie po ósemce, muzyka jest odtwarzana w pętli, a małżeństwo trwa do końca życia”.
Natalia Prencel wybrała ułamek:
„Samochód pokonuje ułamkową część drogi, nuty w muzyce to ułamki skaczące po pięciolinii, a z sumy ułamków tworzy się całość – piękny związek”.
Czy wszystkie te odpowiedzi były zgodne z rozwiązaniem zapisanym na karcie? Nie.
Czy były bezwartościowe? Zdecydowanie nie.
Każda z nich wymagała dostrzeżenia relacji, zbudowania hipotezy i próby jej obrony. Właśnie w tym miejscu zaczyna się kreatywne, nieszablonowe myślenie.
Kreatywność nie oznacza: „wszystko jest poprawne”
W Tripletach ważna jest otwartość, ale nie dowolność. Odpowiedź nabiera wartości wtedy, gdy uczestnik potrafi:
- połączyć ją ze wszystkimi trzema hasłami,
- zachować logiczną spójność,
- wyjaśnić swój tok rozumowania,
- odpowiedzieć na pytania i obronić zaproponowaną relację.
Nie chodzi więc o przypadkowe skojarzenie. Chodzi o tworzenie i testowanie hipotez.
To połączenie dwóch sposobów myślenia:
- Myślenia dywergencyjnego, które pozwala generować wiele możliwych odpowiedzi.
- Myślenia konwergencyjnego, które pomaga ocenić, które z nich da się logicznie uzasadnić.
Samo znalezienie kilkunastu pomysłów nie wystarczy. Trzeba jeszcze wybrać jeden, uporządkować argumenty i przedstawić je w zrozumiały sposób.
Dlaczego ta umiejętność jest szczególnie ważna w świecie AI?
Sztuczna inteligencja potrafi szybko zaproponować odpowiedź. Może także wygenerować kilka alternatywnych rozwiązań.
Ale nadal potrzebujemy człowieka, który potrafi:
- ocenić jakość odpowiedzi,
- zauważyć nieoczywistą relację,
- zadać pytanie z innej perspektywy,
- sprawdzić spójność argumentacji,
- wybrać rozwiązanie najlepiej odpowiadające sytuacji.
Dlatego rozwijanie kreatywności i krytycznego myślenia nie jest dodatkiem do edukacji. Staje się jej jednym z podstawowych zadań.
Triplety nie uczą jedynie szukania hasła. Uczą przełączania perspektyw, świadomego budowania argumentów i tolerowania chwilowej niepewności.
Jak wykorzystać taką kartę podczas lekcji lub warsztatu?
Praca z Tripletem może przebiegać w kilku etapach:
1. Indywidualne skojarzenia
Każda osoba zapisuje pierwszą odpowiedź bez konsultowania się z innymi. Dzięki temu nie podąża automatycznie za najpopularniejszym rozwiązaniem.
2. Uzasadnienie
Uczestnik dopisuje, w jaki sposób jego pojęcie łączy się z każdym z trzech wyrazów.
3. Poszukiwanie drugiej odpowiedzi
Po znalezieniu pierwszego rozwiązania warto zapytać:
A jak można odpowiedzieć inaczej?
To właśnie ten etap najmocniej rozwija elastyczność poznawczą.
4. Porównanie argumentów
Grupa analizuje różne propozycje. Nie głosuje wyłącznie na najpopularniejszą odpowiedź, ale ocenia spójność i siłę uzasadnień.
5. Odkrycie odpowiedzi autorskiej
Na końcu można ujawnić rozwiązanie zapisane na karcie. Nie jako jedyną dopuszczalną odpowiedź, lecz jako kolejną perspektywę do porównania.
Nie tylko znaleźć odpowiedź, ale zobaczyć więcej
Karta „samochód – muzyka – związek” miała prowadzić do trójkąta. W komentarzach pojawiły się jednak także: droga, koło, klucz, relacja, układ, zależność, funkcja, grupa, skala, wektor, nieskończoność, ułamek, tempo, moc i wiele innych pojęć.
Jedno zadanie uruchomiło wiele strategii myślenia.
I właśnie dlatego w Tripletach nie pytam wyłącznie:
Czy znasz odpowiedź?
Znacznie ważniejsze są pytania:
Co zauważasz?
Jak połączył*ś te elementy?
Jak uzasadnisz swój wybór?
Czy potrafisz znaleźć jeszcze inną możliwość?
Bo myślenie matematyczne i kreatywność nie zawsze zaczynają się od wzoru.
Czasem zaczynają się od trzech pozornie niepasujących do siebie słów.
Dołącz do Wakacyjnej Dawki Kreatywnego Myślenia
Na profilu oMatmo na Facebooku publikuję kolejne karty i zapraszam do dzielenia się odpowiedziami oraz własnymi drogami rozumowania.
A jeśli chcesz wykorzystać Triplety matematyczne podczas lekcji, warsztatów, zajęć dodatkowych lub spotkań zespołu, gotowe talie znajdziesz w sklepie:
