Jak rozwijać myślenie?

Często mówimy, że właśnie rozwijanie myślenia powinno być jednym z najważniejszych celów edukacji. Samo zdanie brzmi dobrze, ale niewiele jeszcze wyjaśnia.

Co właściwie robi człowiek, kiedy myśli?

Dla mnie myślenie zaczyna się wtedy, gdy człowiek nie reaguje automatycznie. Zatrzymuje się. Zadaje pytania. Szuka zależności. Rozważa różne możliwości. Próbuje uzasadnić swoją decyzję i przygląda się temu, jak doszedł do wniosku.

Myślenie nie jest więc tylko posiadaniem wiedzy. Wiedza jest potrzebna, ale dopiero sposób, w jaki człowiek z niej korzysta, pozwala mu rozumieć, oceniać, tworzyć i podejmować świadome decyzje.

Dlatego rozwijanie myślenia nie polega na przekazywaniu coraz większej liczby informacji. Polega na projektowaniu sytuacji, w których uczestnik musi wykonać własną pracę poznawczą.

Może to być zadanie, które nie prowadzi od razu do jednej odpowiedzi. Pytanie wymagające uzasadnienia. Konieczność porównania kilku rozwiązań. Zatrzymanie się nad własnym sposobem rozumowania. Próba spojrzenia na problem z innej perspektywy.

Właśnie dlatego tak ważne są dla mnie pytania:

Dlaczego tak uważasz?
Jak do tego doszedłeś?
Co jeszcze może być prawdą?
Jakie zależności zauważasz?
Czy można spojrzeć na to inaczej?

Dobre pytanie nie służy wyłącznie sprawdzeniu odpowiedzi. Może uruchomić refleksję, argumentowanie, kreatywność i gotowość do zmiany pierwszego pomysłu.

Myślenie rozwija się również dzięki strukturze. Nie chodzi jednak o strukturę, która prowadzi uczestnika krok po kroku do jednego oczekiwanego wyniku. Dobra struktura porządkuje doświadczenie i tworzy ramy, w których można samodzielnie poszukiwać.

Taką rolę może pełnić matematyczne zadanie, karta, rozmowa, gra, Minecraft, technologia czy AI. Narzędzie nie jest jednak najważniejsze.

Najpierw warto zapytać:

Co ma wydarzyć się w myśleniu człowieka?

Dopiero później:

Jakie pytania, jaka struktura i jakie narzędzie mogą stworzyć do tego warunki?

Nie możemy zaprojektować czyjegoś sposobu myślenia. Możemy jednak projektować doświadczenia, które zachęcają do zatrzymania, poszukiwania, uzasadniania i refleksji.

I właśnie to rozumiem przez rozwijanie myślenia.

Nie chodzi o to, żeby uczestnik tylko coś zrobił.

Chodzi o to, żeby dzięki temu działaniu coś wydarzyło się w jego rozumieniu.